Hoa, cây cảnh

Cây cối làm xanh và trong lành môi trường sống. Hoa, cây cảnh lại còn làm đẹp thêm cho môi trường. Thăng Long xưa, Hà Nội nay, vẫn có thú chơi cây, hoa. Không kể ngày tuần tiết rằm, mùng một, nhà nào cũng có hoa cúng trên ban thờ, xưa là những bông hoa rời đặt trên đĩa, có bông hồng quế, nhánh ngâu, ngọc lan hay nhánh sói, bông cúc bạch nhật…

Cây cối làm xanh và trong lành môi trường sống. Hoa, cây cảnh lại còn làm đẹp thêm cho môi trường. Thăng Long xưa, Hà Nội nay, vẫn có thú chơi cây, hoa. Không kể ngày tuần tiết rằm, mùng một, nhà nào cũng có hoa cúng trên ban thờ, xưa là những bông hoa rời đặt trên đĩa, có bông hồng quế, nhánh ngâu, ngọc lan hay nhánh sói, bông cúc bạch nhật… Còn nay là hoa cắm lọ, hoa tây lẫn hoa ta: hồng, cúc, xu-xi, ma-gơ-rít… mà ngay ngày thường hiếm khi lọ hoa chịu để không. Hoa tô điểm cho cuộc sống. Theo tấm bia chùa Đọi, ngay từ đời Lý, ở phía tây Hoàng thành đã có vườn hoa Tây Cấm. Và đời Lê thì sử cũ đều ghi là cũng ở phía tây Hoàng thành có Hoàng Hoa thị tức chợ Hoa Vàng. Phải chăng ở chợ này loại hoa bán chủ yếu là hoa các? Còn ca dao giữa thế kỷ XIX có câu:

Hỡi cô đội nón ba tầm

Cô về Yên Phụ, phiên rằm lại sang

Phiên rằm chợ chính Yên Quang

Yêu hoa anh đợi hoa nàng mới mua (1)

Anh con trai phường Yên Quang (nay là khu vực phố Quan Thánh) chỉ đợi hoa Yên Phụ mới mua. Yêu hoa hay yêu người bán hoa? Dù sao thì rõ ràng Hà Nội có tập quán chơi hoa từ lâu đời. Cho nên ven đô thành là các làng hoa: Nhật Tân, Quảng Bá, Tây Hồ, Yên Phụ, Nghi Tàm, Ngọc Hà, Hữu Tiệp, Võng Thị, Trích Sài… những tự bao giờ đã cung ứng đủ loại hoa cho Thăng Long – Hà Nội. Nhất là vào dịp Tết thì hoa ở các làng này kìn kìn đi vào nội thành, đem hương và sắc đến tận từng nhà. Đặc biệt người Hà Nội còn chơi một loại hoa rất cầu kỳ: thủy tiên. Gần tết, phải tận tay đi mua củ thuỷ tiên (ở Trung Quốc chở sang). Chọn kỹ càng, đem về gia công gọt, tỉa, ngâm, hãm, lau rửa cho hoa nở đúng đêm giao thừa. Phải tự tay làm mới chủ động được thời điểm khai hoa. (Nay đã có thuỷ tiên bán sẵn).

Có những người lại chỉ yêu một loại hoa. Danh sĩ một thời của Thăng Long là Cao Bá Quát thì “trong đời chỉ có cúi đầu bái mai hoa” (2) (Nhất thân đê thủ bái hoa mai). Có thể vì mau hoa là biểu tượng của sự thanh cao và phong thái cao thượng của chính nhân, quân tử, vì giữa trời đông u ám, mai vẫn trụ vững và nở hoa với sắc trắng tuyệt mỹ, với làn hương thanh thanh. Có người thích chơi hoa lan, loài hoa có hương thơm vương giả (vương giả chi hương). Có người lại thích chơi hoa cúc, loài hoa lộng lẫy mà hiền hoà chung thuỷ, không bao giờ lá lìa hoa…

Có người lại chơi cây cảnh như tùng, trúc. Cây tùng cây trúc coi thường giá rét, đầy nghị lực và sức sống. Chúng thường được trồng trong chậu, tỉa uốn công phu trở thành đôi bạn khí cốt ngang tàng thách thức với thời gian.

Rồi còn đào, quất, trà mi, hải đường, thược dược, cẩm chướng, mẫu đơn… Các làng hoa Hà Nội cung ứng đủ cho người yêu hoa.

Nay bên cạnh hoa cổ truyền, còn có nhiều hoa du nhập: lay-ơn, păng-xê, vi-ô-lét, mõm sói, tuy-líp, các loại hồng… đã làm phong phú thêm khuôn mặt các cánh đồng hoa, làm đa dạng thêm hương sắc cho đô thành và củng cố thêm phong tục chơi hoa của Hà Nội.

Có lẽ cũng cần nói thêm về cách chơi vườn cảnh gồm cây, hoa, đá, cá của thị dân Hà Nội xưa. Khi mà các phố chưa phải hoàn toàn là chỉ có cửa hàng, mà vẫn có những ngôi nhà – phần lớn của hưu quan, ẩn sĩ – không kinh doanh buôn bán thì trước mặt tiền của các ngôi nhà đó thường là một vườn cảnh ở dưới giàn hoa kề mái hiên. Giàn cao cao chừng hơn hai thước, dài rộng chừng ba bốn thước, trồng nho leo hay hoa lý, mùa hè lá xanh tốt che bớt nắng chang chang, mùa đông cũng án ngự được phần nào sương muối gió may.

Dưới giàn hoa là bề nước thả cá vàng, chính giữa đặt một hòn non bộ, tức lấy một khối đá nguyên vẹn hoặc chắp ghép nhiều tảng lại hình dung một ngọn núi.

Trên hòn non bộ có tháp có chùa, có cầu bắc qua khe suối, đá núi rêu phong, có khi là bàn cờ với hai ông tiên dưới gốc cổ thụ; có khi là những người câu cá, kiếm củi, cày ruộng, đọc sách. Những tượng hình chùa, bằng sứ, đủ màu đủ cỡ; Nhiều tượng người, đầu không bằng hạt đậu xanh mà cũng đủ râu mày mắt mũi với vẻ say sưa la đà bên hồ rượu, hay với vẻ chăm chú vào cuộc cờ trên phiến đá, hay với dáng điệu thảnh thơi ngẩng nhìn trời mây quên hết việc đời.

Còn dưới non bộ là nước, là bày cá vàng tung tăng bơi lội. Quanh bể nước những chậu sành sứ lớn nhỏ trồng nhiều loại cây: sanh, si, mai, tùng, bách, vọng cách… cắt tỉa uốn nắn ra các thế ngay từ lúc mới trồng. Rồi lâu năm lớn gốc, lớn ngành, mà không cao lên, không vươn ra được, ngày một xù xì, cong queo, hình dáng cổ kính, lá nhỏ cằn lại chi chít trên cành; nhiều nhà có những cây từ bốn năm đời trước để lại. Đó là những cây có thế khác nhau: thế ngũ phúc, thế phượng bay, thế đãi phong (đợi gió), thế mẫu tử, thế huynh đệ… Nhiều nhà lại ưa trồng các loại cây có hoa. Chơi hoa trồng chậu thì hàng đầu là lan. Lan có nhiều giống: Thanh Ngọc, Bạch Ngọc, Tử Cán, Đại Kiều, Tiểu Kiều, Mặc Lan… hình dáng, hương sắc có khác nhau nhưng đều hơn tất cả các loài hoa khác.

Sau này, nhà xây sát mặt hè phố. Nếp nhà ngoài trở thành cửa hàng. Thì giữa nhà ngoài và nhà trong có một khoảng trống, các cụ gọi là giếng trời (thiên tỉnh) để lấy ánh sáng. Thì cái khoảng trống này là vườn cảnh thu nhỏ lại. Nghĩa là vẫn có cây, có đá, có hoa, có hương sắc để mà thưởng ngoạn và hưởng thụ.

(1) Yên Phụ vốn có tên là Yên Hoa. Năm 1841 Kỵ húy vua Thiệu Trị (1840 – 1846) phải đổi là Yên Phụ.

(2) Có người bảo đây là thơ (hoặc câu đối) của một văn sĩ đời Thanh tên là Ngải Tuấn Mỹ

facebook-profile-picture
About MyHanoi 150 Articles
MyHanoi không chỉ là tên của chúng tôi, đó còn là tên của nỗi nhớ thương, của tình yêu ở trong tim tất cả những ai sinh ra và lớn lên trên mảnh đất thiêng núi Nùng, sông Nhị, mảnh đất rồng bay, của những ai mà tuổi thơ gắn liền với những con phố, hàng cây, những người đã và đang làm việc tại chốn thành đô đẹp tươi này. Và những ai, dẫu có sống tại quê người, nhưng tấm lòng luôn hướng về Hà Nội – nơi thẳm sâu trong trái tim mình...

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*