Tổng luận về 70 năm Thăng Long thời Nguyễn

Thiên niên cự thất thành quan đạo

Nhất phiến tân thành một cố cung.

(Nhà lớn từ hàng nghìn xưa, nay thành đường cái quan

Một tấm thành mới làm lấp mất cung điện cũ).

Đấy là hai câu thơ trong bài Thăng Long của thi hào Nguyễn Du viết vào khoảng đầu thế kỷ XIX, khi Thăng Long mất đi vị trí là kinh đô của cả nước. Nỗi niềm hoài niệm, nuối tiếc ấy đâu chỉ của riêng tác giả Truyện Kiều khi đến với Thăng Long, mà của chung mọi người, kể cả một thi sĩ đất Thăng Long: Bà Huyện Thanh Quan.

Lối xưa xe ngựa hồn thu thảo

Nền cũ lâu đài bóng tịch dương.

Có lẽ, chúng ta phải đặt mình vào là một người dân đất Thăng Long – hoặc người dân của Bắc Hà thuở bấy giờ mới thấu hiểu nổi nỗi lòng của những con người từng yêu quý và tự hào về chốn kinh kỳ nghìn năm văn vật này, khi Thăng Long không còn là Đông Đô – Đông Kinh – Thượng Kinh nữa.

Suốt cả thế kỷ XIX, Thăng Long không còn được giữ vai trò “chủ nhà” của các kỳ thi Hội – Hội tụ sĩ tử của cả nước – như suốt hơn 700 năm trước. Thăng Long mất đi những ngày hội tưng bừng được ngắm nhìn các vị tân khoa tiến sĩ “cưỡi ngựa xem hoa” dọc các con đường lớn của kinh kỳ. Cửa Đông Hoa thôi không treo bảng vàng ghi tên các vị đỗ Tiến sĩ nữa. Văn Miếu kinh đô Thăng Long xưa bị hạ cấp thành Văn Miếu của tỉnh Hà Nội, ở đó không còn là nơi triều đình long trọng dựng các tấm bia đá ghi tên Tiến sĩ như thuở nào…

Tuy nhiên, mảnh đất Thăng Long vẫn là nơi hội thụ khí thiêng sông núi, nơi sản sinh và cư trú của nhiều danh nho, danh sĩ lừng danh: Phạm Quý Thích, Vũ Tông Phan, Hồ Xuân Hương, Bà Huyện Thanh Quan, Nguyễn Văn Siêu, Cao Bá Quát… Chính Nguyễn Văn Siêu đã bằng tài trí và tâm hồn nghệ sĩ của mình đã tạo nên những công trình kiến trúc xinh xắn, đẹp đẽ, góp phần làm cho văn mạch, thi phong của Thăng Long – Hà Nội được giữ gìn và phát triển…

Dù cho không còn là kinh đô, nhưng Thăng Long ở thế kỷ XIX vẫn giữ được vị trí là một trung tâm kinh tế công thương nghiệp lớn của cả nước. Nhiều thương gia Hoa kiều và các nước phương Tây khi đến Việt Nam buôn bán hoặc lập nghiệp, thì cái đô thị gây cho họ sự chú ý đầu tiên là Thăng Long – Hà Nội, chứ không phải các đô thị khác…

Cho nên, dù cho đã trở thành tỉnh thành của tỉnh Hà Nội, nhưng nói như Nguyễn Du, mảnh đất thiêng liêng này vào thế kỷ XIX “Do thị Thăng Long cựu đế kinh” (Vẫn còn là Thăng Long chốn Đế kinh xưa).

Và có thể nói rằng đối với người Hà Nội thời bấy giờ: Hà Nội vẫn là “Kinh đô trong tâm tưởng” của họ: “Chẳng thơm cũng thể hoa nhài. Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An”.

facebook-profile-picture
About MyHanoi 150 Articles
MyHanoi không chỉ là tên của chúng tôi, đó còn là tên của nỗi nhớ thương, của tình yêu ở trong tim tất cả những ai sinh ra và lớn lên trên mảnh đất thiêng núi Nùng, sông Nhị, mảnh đất rồng bay, của những ai mà tuổi thơ gắn liền với những con phố, hàng cây, những người đã và đang làm việc tại chốn thành đô đẹp tươi này. Và những ai, dẫu có sống tại quê người, nhưng tấm lòng luôn hướng về Hà Nội – nơi thẳm sâu trong trái tim mình...

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*