Việc xây dựng Kinh thành và Hoàng thành thời Lý

Sau khi dời đô về Thăng Long, công việc đầu tiên mà Lý Thái Tổ chú ý đến là kiến thiết cung điện làm nơi ở, nơi làm việc của vua quan, quý tộc và xây dựng thành lũy bảo vệ.

Mùa thu năm 1010, Lý Thái Tổ cho xây dựng một cụm kiến trúc trung tâm hoàng thành gồm tám điện, ba cung khá bề thế. Đại Việt sử ký toàn thư chép: “Xây dựng các cung điện trong kinh thành Thăng Long, phía trước dựng điện Càn Nguyên làm chỗ coi chầu, bên tả làm điện Tập Hiền, bên hữu dựng điện Giảng Võ. Lại mở cửa Phi Long thông với cung Nghênh Xuân, cửa Đan Phượng thông với cửa Uy Viễn, hướng chính nam dựng điện Cao Minh, đều có thềm rồng, trong thềm có hành lang dẫn ra xung quanh bốn phía. Sau điện Càn Nguyên dựng hai điện Long An, Long Thụy làm nơi vua nghỉ. Bên tả xây điện Nhật Quang, bên hữu xây điện Nguyệt Minh, phía sau dựng hai cung Thúy Hoa, Long Thụy làm chỗ ở cho cung nữ…” (Toàn thư, Sđd, tập I, tr. 241). Khu vực lâu đài cung điện đó, còn nhiều lần được sửa chữa, xây dựng thêm, lớn nhất vào hai năm 1029 và 1203. Trong lần tu bổ năm 1029, điện Càn Nguyên được đổi tên là điện Thiên An và một loạt kiến trúc mới được xây dựng: “Bên tả dựng điện Tuyên Đức, bên hữu dựng điện Diên Phúc, thềm trước điện gọi là Long Trì (thềm rồng). Phía đông thềm rồng đặt điện Văn Minh, phía tây đặt điện Quảng Vũ, hai bên tả hữu thềm rồng đặt lầu chuông đối nhau để dân chúng ai có việc kiện tụng oan uổng thì đánh chuông lên. Bốn xung quanh thềm rồng đều có hành lang để tụ họp các quan và sáu quân túc vệ. Phía trước làm điện Phụng Thiên (Cương mục chép là Phụng Tiên – TG), trên điện dựng lầu Chính Dương làm nơi trông coi tính toán giờ khắc, phía sau làm điện Trường Xuân, trên dựng gác Long Đồ làm nơi nghỉ ngơi du ngoạn. Bên ngoài đắp một lầu thành bao quanh gọi là Long Thành” (Toàn thư, Sđd, tập I, tr. 254).

Khu cung điện của nhà vua và triều đình gọi là Đại nội. Bao quanh khu vực này có một vòng thành bảo vệ nghiêm ngặt gọi là Cấm Thành. Phía ngoài có vòng thành thứ hai gọi là Hoàng thành hay thành Thăng Long. Thành đắp bằng đất, phía ngoài đào hào, mở bốn cửa Tường Phù (Cửa Đông), Quảng Phúc (Cửa Tây), Đại Hưng (Cửa Nam), Diệu Đức (Cửa Bắc). Mười vệ điện tiền cấm quân làm nhiệm vụ thường xuyên canh phòng và bảo vệ bên trong Cấm Thành.

Đây là khu vực Thành – Chính trị hay khu thành thị quân vương, giữ vai trò đầu não của Nhà nước trung ương tập quyền, trung tâm chính trị của cả nước. Phía ngoài là khu Thị – Dân cư hay khu thành thị dân sự, bao gồm những xóm làng nông nghiệp, những phố phường công-thương nghiệp và một hệ thống bến-chợ của kinh thành. Một vòng thành thứ ba bao bọc toàn bộ khu vực Thành và Thị, gọi là thành Đại La, hay La Thành, Thăng Long ngoại thành. Vòng thành này được đắp bằng đất với chức năng vừa là thành lũy bảo vệ, vừa là đê ngăn ngừa lũ lụt. Nhà Lý đã nhiều lần sửa chữa, tu bổ thành Đại La trên cơ sở tận dụng thành Đại La cũ và địa thế tự nhiên của đất Thăng Long.

Thành Đại La bao bọc kinh thành, từ đời Lý đã có địa giới ổn định, quy mô lớn, và cho đến cuối thế kỷ XIX, không thay đổi là bao. Mặt đông, thành chạy dọc theo hữu ngạn sông Nhị Hà (sông Hồng) như một đoạn đê của sông Hồng (từ chân cầu Long Biên cho đến Ô Đống Mác ngày nay), mặt bắc dựa theo sông Tô Lịch phía nam Hồ Tây, cho đến Yên Thái (đường Hoàng Hoa Thám ngày nay), mặt tây theo tả ngạn sông Tô Lịch, từ Yên Thái đến Ô Cầu Giấy và mặt nam theo sông Kim Ngưu qua Giảng Võ, Ô Chợ Dừa, Ô Cầu Dền nối với đê sông Nhị Hà. Như vậy, trên đại thể, thành Đại La được giới hạn khá rõ rệt bằng ba con sông: sông Nhị Hà, sông Tô Lịch và sông Kim Ngưu. Trong quy hoạch tự nhiên của nó, thành cũng là đê và sông cũng là hào. Năm 1165, vua Lý Anh Tông “xuống chiếu dời Đại La thành ở cửa Triều Đông lùi vào 75 thước (khoảng 30 m), xây bằng gạch đá, để tránh nước sông vỗ lở” (Việt sử lược, Nxb Văn Sử Địa, H. 1960, tr. 149).

Thành Đại La cũng mở nhiều cửa ra vào gọi là cửa thành, có quân lính tuần tra canh gác, trong đó sử cũ còn ghi lại: cửa Triều Đông (dốc Hòe Nhai), cửa Tây Dương (Cầu Giấy), cửa Trường Quảng (Ô Chợ Dừa), cửa Nam (Ô Cầu Dền), cửa Vạn Xuân (Ô Đống Mác).

Thăng Long với kiến trúc ba vòng thành bao bọc lẫn nhau “Tam trùng thành quách” – và kết cấu trong thành ngoài thị, đã sớm được hoạch định. Từ một trung tâm chính trị, Thăng Long đã phát triển thành một thành thị với những đặc điểm cấu trúc chung của các thành thị phương Đông thời trung đại. Thành thị ấy có thừa hưởng một số thành quả xây dựng trước đó, nhưng về cơ bản được quy hoạch, cải tạo và xây dựng trên quy mô lớn từ đời Lý với tư cách kinh thành của nước Đại Việt độc lập, thống nhất và phồn vinh thời bấy giờ.

facebook-profile-picture
About MyHanoi 150 Articles
MyHanoi không chỉ là tên của chúng tôi, đó còn là tên của nỗi nhớ thương, của tình yêu ở trong tim tất cả những ai sinh ra và lớn lên trên mảnh đất thiêng núi Nùng, sông Nhị, mảnh đất rồng bay, của những ai mà tuổi thơ gắn liền với những con phố, hàng cây, những người đã và đang làm việc tại chốn thành đô đẹp tươi này. Và những ai, dẫu có sống tại quê người, nhưng tấm lòng luôn hướng về Hà Nội – nơi thẳm sâu trong trái tim mình...

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*